ZonMw Parel voor preventieve cursus ‘Geen Paniek’

0
667

Op de GGZ Kennisdag 2012 heeft Peter Meulenbeek van minister Schippers de ZonMw Parel gekregen voor zijn inzet voor de ontwikkeling van de cursus ‘Geen Paniek. Leren omgaan met paniekklachten’.

Meulenbeek heeft deze cursus bij GGNet ontwikkeld om te voorkomen dat mensen met lichte en matige paniekklachten of een beginnende paniekstoornis een ernstige paniekstoornis ontwikkelen. Uit een RCT-onderzoek blijkt dat de cursus paniekklachten effectief helpt verminderen. Bij de deelnemers halveert de kans dat zij een paniekstoornis ontwikkelen.

Paniekklachten ontstaan vaak na ingrijpende levensgebeurtenissen en gaan gepaard met veel persoonlijk leed. Het centrale kenmerk bestaat uit plotseling opkomende, hevige angstaanvallen, met hartkloppingen, trillen, zweten, duizeligheid en ademnood. Tijdens een aanval zijn mensen vaak vang om flauwte vallen, gek te worden of zelfs om dood te gaat. Door hun angst voor een aanval gaan ze steeds meer situaties vermijden die ze met de angstaanvallen in verband brengen. Ze ontwikkelen bovendien vaak nog andere psychische klachten, zoals een depressie. Op jaarbasis heeft bijna een kwart miljoen mensen in Nederland een paniekstoornis. Jaarlijks ontwikkelen 80.000 nieuwe mensen een paniekstoornis. Door werkverzuim, bezoek aan artsen en specialisten en het gebruik van medicijnen leiden paniekstoornissen tot aanzienlijke medische en maatschappelijke kosten.

Klachten vaak niet herkend
Paniekklachten gaan slechts in 20 procent van de gevallen vanzelf over. In veel andere gevallen monden ze uit in een paniekstoornis overeenkomstig de DSM-criteria. Met een vroegtijdige aanpak vermindert de kans dat de klachten zich tot een stoornis ontwikkelen en neemt de kans op genezing toe. Peter Meulenbeek merkte bij zijn behandeling van patiënten met paniekstoornissen echter dat zij vaak jarenlang met klachten hadden rondlopen voordat zij hulp zochten of de juiste hulp kregen. Huisartsen of medewerkers van de afdeling Spoedeisende Hulp, waar zij in eerste instantie vaak met hun klachten terecht komen, herkennen hierin niet altijd de symptomen van een paniekaanval.

Cursus en onderzoek
Meulenbeek baseerde zijn cursus op de bestaande behandeling van mensen met een ernstige paniekstoornis. De cursisten leren in acht bijeenkomsten door psycho-educatie, cognitief-gedragstherapeutische interventies en ontspanningsoefeningen hun angstklachten te verminderen. De ontwikkelde cursus is tijdens een pilot uitgeprobeerd bij twaalf ggz-instellingen. Hierna is de bijgestelde cursus door Meulenbeek en het Trimbos-instituut onderzocht in een randomised controlled trial (RCT) bij zeventien ggz-instellingen. Uit de resultaten blijkt dat de paniekklachten effectief verminderen. Vrijwel alle deelnemers (95 procent) zijn tevreden over hun deelname en 85 procent noemt de cursus de juiste manier om hun klachten aan te pakken. De positieve effecten houden ook op langere termijn stand. Het voorkomen van een paniekstoornis is belangrijk omdat de angstklachten en paniekstoornissen gepaard gaan met veel persoonlijk leed en maatschappelijke kosten.

Implementatie
Volgens het Trimbos-onderzoek vinden de hulverleners de cursus goed uitvoerbaar. Deze wordt inmiddels bij veel ggz-instellingen aangeboden. De interventie is kosteneffectief en past in de nagestreefde stepped care benadering in de ggz. Bij het Trimbos-instituut zijn een cursusmap voor deelnemers en een draaiboek voor begeleiders verkrijgbaar en is een train-de-trainersscholing te volgen. Geen Paniek is te vinden in de Interventiedatabase van het Centrum Gezond Leven. De zorgverzekeraar vergoedt de kosten van de groepscursus, zo’n 750 euro per deelnemer. Het Trimbos Instituut en Vrije Universiteit Amsterdam onderzoeken de online versie van de cursus op effectiviteit.

Meer informatie
Parelpagina Geen Paniek
ZonMw Preventieprogramma 4