Softenon tegen bloedneuzen

Patiënten met HHT krijgen om de haverklap een bloedneus. Softenon, een middel dat voor velen een nare bijklank heeft, blijkt voor deze groep een uitkomst.bEen bloedneus heeft bijna iedereen wel eens gehad – als kind tijdens het spelen, of als je je neus te hard gesnoten hebt. Heel onschuldig en normaal. Minder normaal wordt het als je dertig keer per week een bloedneus krijgt. Patiënten met de zeldzame ziekte hht (hereditary hemorrhagic telangiectasia) kunnen erover meepraten. Dankzij een erfelijke afwijking hebben zij plaatselijk heel dunne vaatwanden die gemakkelijk kapot gaan. Vooral in de neus, waar zich een netwerk van gevoelige bloedvaatjes bevindt. “Elke bloedneus resulteert bij hen in de vorming van nieuwe kwetsbare bloedvaatjes”, vertelt prof. dr. Christine Mummery (Anatomie & Embryologie). “Je ziet dan ook dat patiënten vanaf dat ze een jaar of vier of vijf zijn steeds meer last krijgen van bloedneuzen.”

Ochtendmisselijkheid
De ziekte van Osler-Weber-Rendu, zoals hht ook wel wordt genoemd, heeft meer consequenties. Zo kunnen er ook bloedingen ontstaan in de hersenen, longen of darmen – met ernstiger gevolgen. “Toch hebben de neusbloedingen de meeste impact op de kwaliteit van leven”, zegt Mummery. “Patiënten ondergaan vaak meerdere bloedtransfusies per jaar. Stollingsmiddelen en ontstekingsremmers helpen soms wel, maar soms duren de neusbloedingen gewoon voort.” Er is een kleine groep patiënten waarbij niets helpt. “Dan is het alternatief een huidtransplantatie die het neusslijmvlies vervangt, of als dat niet kan: het dichtnaaien van de neus.”

Maar nu is er nóg een alternatief: Softenon. De naam roept nou niet bepaald positieve associaties op. Softenon oftewel thalidomide werd eind jaren vijftig geïntroduceerd als slaapmiddel en medicijn tegen ochtendmisselijkheid bij zwangere vrouwen. Toen bleek dat ongeboren kinderen er misvormd door konden raken, werd het middel van de markt gehaald. De laatste jaren zijn er echter nieuwe toepassingen ontdekt, onder andere bij de behandeling van lepra en kanker. Zo kan Softenon de werking van chemotherapie verbeteren, doordat het zorgt voor bloedvaten die helemaal in de tumor groeien en zo meer tumordodend medicijn doorlaten. Dat Softenon ook invloed heeft op neusbloedingen bij hht-patiënten, werd ontdekt door een hht-patiënt met kanker die als aanvullende behandeling Softenon slikte. Hij merkte dat hij veel minder last kreeg van bloedneuzen.

Diabetespatiënten
Mummery en collega-onderzoekers uit Parijs, Newcastle, Utrecht en Nieuwegein wilden begrijpen hoe Softenon dat voor elkaar krijgt. “Het was al bekend dat Softenon effect heeft op de bloedvaten – mede daardoor stopt de groei van ledematen bij ongeboren kinderen”, legt ze uit. “Onze collega’s van het St. Antonius Ziekenhuis te Nieuwegein hebben nu zeven patiënten met hht behandeld met Softenon. Dat werkte goed: de frequentie en duur van de bloedneuzen nam af, en er waren minder bloedtransfusies nodig.” In een proefdiermodel bekeken de onderzoekers de effecten van Softenon op de vaatvorming. “Die waren drieledig: er kwamen meer gladde spiercellen rond de bloedvaten te liggen, die zich daar met hun ‘vingertjes’ ook nog steviger aan vastgrepen. Daarnaast bleken de bloedvaten meer van de groeifacter pdgf tot expressie te brengen – en die groeifactor trekt gladde spiercellen aan.” Het resultaat: steviger vaten met mooi aansluitende spiercellen eromheen. “Dat gladde spiercellen zo’n hoofdrol spelen bij het volgroeien van bloedvaten, is nieuwe kennis”, merkt Mummery op. Nature Medicine publiceerde daarom de baanbrekende resultaten. “Nu hebben we een nieuw aangrijpingspunt voor therapieën, bijvoorbeeld bij diabetespatiënten met vaatlijden in de benen of bij andere aandoeningen waarbij zwakke bloedvaten een probleem vormen.

Stamcelmodel
Hoe komt een ‘hoogleraar stamcellen’ eigenlijk in aanraking met dit onderwerp? “Professor Peter ten Dijke en dr. Marie-José Goumans van Moleculaire Celbiologie en ik zitten al jarenlang in het wereldwijde netwerk van onderzoekers naar hht”, antwoordt Mummery. “Dat komt doordat de mutatie voor deze ziekte zich bevindt op een van onze favoriete genen.” Een link met stamcellen ís er trouwens wel. “We hebben hier in Leiden ips gemaakt van cellen van twee patiënten”, vertelt ze. “Die induced pluripotent stem cells zijn stamcellen geconstrueerd uit volwassen cellen. We zien dat die ips van patiënten ook afwijkende vaten vormen. Daarmee hebben we dus een model in handen om Softenon en soortgelijke middelen te testen.”

Gebruik van Softenon resulteert in steviger vaten met mooi aansluitende spiercellen eromheen.

Auteur: dr. Diana de Veld

Plaats een reactie