Liegen en jezelf toch eerlijk voelen

Bij ethische misstappen denken we al snel aan grote zaken zoals de vastgoedfraude. Echter, hoewel we onszelf graag zien als eerlijke mensen, liegt bijna iedereen wel eens. Mensen beschrijven bijvoorbeeld een oude camera als nieuw bij het indienen van een verzekeringsclaim of verzwijgen verborgen gebreken bij het verkopen van een tweedehands auto.

Shaul Shalvi onderzocht in hoeverre mensen liegen als zij weten dat ze niet betrapt kunnen worden. Deelnemers aan het onderzoek werden bijvoorbeeld gevraagd om drie keer met een dobbelsteen te gooien, en daarna de eerste dobbelsteenworp te rapporteren. Als ze een 1 rapporteerden kregen ze €1, bij een 2 €2, enzovoorts. Omdat de onderzoekers niet konden zien wat de deelnemers echt gooiden, konden deelnemers door te liegen meer geld verdienen.

Deelnemers logen echter maar een beetje. Mensen lieten de omvang van hun leugens afhangen van de mate waarin ze de leugens voor zichzelf konden rechtvaardigen.

Nadat mensen bijvoorbeeld een dobbelsteenworp gezien hadden die niet meetelde voor betaling met de uitkomst 4, rapporteerden zij vaker een 4 (maar geen 5 of 6). Ook al weten mensen dan best dat ze liegen, voelen zulke ‘gerechtvaardigde leugens’ toch minder ernstig.

Waarheid of leugen is dus geen kwestie van zwart of wit. Ertussen ligt een grijs gebied. Door leugens voor zichzelf te rechtvaardigen kunnen mensen liegen en zich toch eerlijk voelen.

Promotiegegevens
Promovendus: Dhr. S. Shalvi
Faculteit: Psychologie
Proefschrift: Ethical decision making: On balancing Right and Wrong
Promotor: dhr. prof. dr. C.K.W. de Dreu
Datum: Vrijdag 1 juli 2011, 14:00 uur
Locatie: Agnietenkapel, Oudezijds Voorburgwal 231, 1012 EZ Amsterdam

Plaats een reactie